Neuro-inflammatie: wanneer ontsteking het brein ontregelt

Word je wakker met redelijke energie, maar stort je later op de dag in?
Heb je moeite met concentreren, voelt je hoofd “mistig” en raak je snel overprikkeld door licht, geluid of stress?
Ervaar je angst, somberheid of slaapproblemen zonder duidelijke aanleiding?

Veel mensen schrijven dit toe aan stress, mentale belasting of “gevoeligheid”. In de praktijk zien we echter vaak een onderliggend biologisch proces: neuro-inflammatie. Dit is een ontstekingsreactie binnen het centrale zenuwstelsel die diep kan ingrijpen op energie, stemming, prikkelverwerking en herstel, terwijl standaard medische onderzoeken vaak weinig afwijkingen laten zien.

Bij NewMedix zien we regelmatig mensen met grotendeels normale uitslagen die zich duidelijk niet gezond voelen. In deze groep blijkt neuro-inflammatie vaak een cruciale schakel binnen een breder netwerk van immuunactivatie, stressontregeling en verstoring van neurotransmitters.

1. Wat is neuro inflammatie?

Wat is neuro inflammatie? Neuro-inflammatie is een immuunreactie in de hersenen en het ruggenmerg. Immuuncellen zoals microglia en astrocyten raken geactiveerd en produceren ontstekingsstoffen en oxidatieve stress.¹

Belangrijk hierbij:

• het gaat zelden om een acute hersenontsteking
• beeldvorming zoals MRI of CT is vaak normaal
• standaard bloedwaarden kunnen binnen de referentie vallen
  

Neuro inflammatie ontstaat meestal geleidelijk en wordt vaak onderhouden door langdurige, subtiele prikkels. Laaggradige ontsteking elders in het lichaam kan daarbij een belangrijke rol spelen: wanneer het immuunsysteem langdurig geactiveerd is, kan deze activatie overslaan naar het centrale zenuwstelsel en daar neuro-inflammatie in stand houden.

Het gevolg is een brein dat continu alert staat, terwijl herstelmechanismen juist minder goed functioneren.

2. Typische symptomen van neuro inflammatie

Neuro inflammatie geeft een herkenbaar, maar vaak versnipperd klachtenbeeld.

Prikkelverwerking

• extreme gevoeligheid voor licht, geluid en geur
  
• slecht tegen drukte of sociale prikkels kunnen
  
• snel overprikkeld, moeite met schakelen
  

Cognitief

• brain fog, traag denken
  
• concentratie- en geheugenproblemen
  
• snelle mentale uitputting
  

Psychisch en emotioneel

• angstklachten zonder duidelijke aanleiding
  
• depressieve gevoelens of emotionele afvlakking
  
• prikkelbaarheid en emotionele labiliteit
  

Slaap

• moeite met inslapen
  
• onrustige of lichte slaap
  
• niet uitgerust wakker worden
  

Lichamelijk

• aanhoudende vermoeidheid
  
• spier- en zenuwpijn
  
• grieperig gevoel zonder koorts
  
• inspanningsintolerantie
  

Dit patroon zien we onder andere bij post-virale syndromen, Long COVID, ME/CVS-achtige klachten, chronische stressbelasting en na hoofdtrauma.

3. Hoe ontstaat neuro-inflammatie?

De functioneel-geneeskundige hoofdoorzaken

Vanuit functionele geneeskunde ontstaat neuro-inflammatie zelden door één oorzaak. Het is vrijwel altijd het gevolg van langdurige belasting van meerdere systemen tegelijk. De belangrijkste onderliggende oorzaken zijn:

Chronische immuunactivatie

Langdurige, vaak laaggradige ontsteking in het lichaam kan het immuunsysteem blijven activeren. Denk aan:

• post-virale activatie
  
• chronische infecties
  
• aanhoudende darmontsteking
  
• auto-immuunactiviteit
  

Wanneer deze activatie aanhoudt, kan zij via cytokinen en signaalroutes overslaan naar het centrale zenuwstelsel en neuro-inflammatie veroorzaken.

Darm-hersen-as

Dysbiose, verhoogde darmpermeabiliteit en endotoxinen uit de darm zijn krachtige triggers voor systemische ontsteking. Lees ook meer over de relatie tussen darmgezondheid en het immuunsysteem en hoe deze systemen elkaar beïnvloeden. Via immuun- en vaatgerelateerde routes beïnvloeden zij de hersenen en verhogen zij de kans op neuro-inflammatie ⁴.

Chronische stress en ontregeling van de HPA-as

Langdurige stress activeert de HPA-as. In eerste instantie beschermend, maar bij aanhoudende stress ontstaat ontregeling. Cortisol verliest zijn ontstekingsremmende werking door glucocorticoïd-resistentie, waardoor ontstekingsprocessen makkelijker aanhouden, ook in het brein.

Oxidatieve stress en mitochondriale disfunctie

Wanneer energieproductie in cellen verstoord raakt en oxidatieve stress toeneemt, ontstaat een omgeving die microgliale activatie bevordert ² . Dit zien we vaak bij chronische vermoeidheid en post-infectieuze klachten.

Traumatisch hersenletsel (TBI)

Ook lichte hersenschuddingen of oud hoofdtrauma kunnen het brein langdurig kwetsbaar maken. Chronische microgliale activatie en verstoring van de bloed-hersenbarrière verhogen de kans op neuro-inflammatie, soms jaren later.

Voedingstekorten en toxische belasting

Tekorten aan omega-3, magnesium, B12, vitamine D en antioxidanten verminderen de capaciteit van het zenuwstelsel om ontsteking te reguleren ³. Toxische belasting kan deze processen verder versterken.

4. Stress, HPA-as en de nervus vagus

De HPA-as regelt de stressrespons. Bij langdurige activatie raakt deze ontregeld en verliest cortisol zijn ontstekingsremmende functie. Tegelijk zien we vaak een verminderde activiteit van de nervus vagus.

Wil je meer weten over de lichamelijke gevolgen van langdurige stress? Lees dan ook waarom stress zoveel verschillende symptomen veroorzaakt

De nervus vagus vormt normaal een krachtige rem op ontsteking. Bij lage vagale tonus:

• neemt ontstekingsactiviteit toe
  
• blijft het lichaam in een waakstand
  
• wordt prikkelverwerking instabiel
  

Neuro-inflammatie is daarmee niet alleen een immuunprobleem, maar ook een regulatieprobleem.

5. GABA, glutamaat en NMDA-receptoren

Ontstekingssignalen verstoren de balans tussen:

• glutamaat (prikkelend)
  
• GABA (remmend)
  

Glutamaat neemt toe, GABA-remming neemt af. Via NMDA-receptoren kan dit leiden tot excitotoxiciteit: overmatige prikkeling, mitochondriale schade en verdere ontsteking. Dit verklaart overprikkeling, angst, slaapproblemen en brain fog.

6. Histamine in de hersenen

Histamine is een prikkelende neurotransmitter en immuunmodulator. Bij neuro-inflammatie raakt histamine-activiteit vaak verhoogd door activatie van microglia en mestcellen.

Histamine:

• versterkt glutamaat
  
• onderdrukt GABA
  
• verhoogt waak- en stresscircuits
  

Dit draagt bij aan hyperalertheid, angst, slaapproblemen en extreme prikkelgevoeligheid, ook zonder klassieke allergieën.

7. De tryptofaan–kynurenine-as

Bij aanhoudende ontsteking verandert de verwerking van tryptofaan, een aminozuur dat normaal wordt gebruikt voor de aanmaak van serotonine en melatonine, stoffen die belangrijk zijn voor stemming, rust en slaap. Wanneer het immuunsysteem langdurig actief blijft, verschuift tryptofaan steeds meer naar de kynurenine-route, waarbij stoffen ontstaan die direct invloed hebben op de prikkelverwerking in het brein. Een belangrijke daarvan is quinolinic acid, dat de activiteit van NMDA-receptoren versterkt. Dit kan leiden tot overprikkeling van hersencellen, verhoogde stressgevoeligheid, slechtere slaap, brain fog en mentale uitputting. Ook andere afbraakproducten, zoals kynurenine en 3-hydroxykynurenine, dragen bij aan deze ontregeling. Met een TRYCATs-analyse kan zichtbaar worden hoe ontsteking deze verschuiving aanstuurt en waarom klachten kunnen blijven bestaan, zelfs wanneer standaardonderzoek geen duidelijke afwijkingen laat zien.

8. Waarom standaardonderzoek dit vaak mist

Reguliere diagnostiek richt zich vooral op acute pathologie. Functionele ontregeling van immuun-, stress- en neurotransmittersystemen blijft vaak buiten beeld, terwijl de klachten biologisch reëel zijn.

9. De functionele aanpak bij NewMedix

Bij NewMedix onderzoeken we neuro-inflammatie systemisch. We kijken naar:

• immuunactivatie en ontstekingsmarkers
  
• darmgezondheid
  
• stress- en HPA-as
  
• vagale regulatie
  
• neurotransmitterbalans
  
• TRYCATs
  
• infecties en TBI-geschiedenis
  

De neuro inflammatie behandeling richt zich op het wegnemen van oorzaken, het herstellen van regulatie en het terugbrengen van rust in het brein.

Tot slot

Neuro-inflammatie is geen vaag begrip, maar een complex biologisch netwerkprobleem. Laaggradige ontstekingen elders in het lichaam kunnen, wanneer ze langdurig aanhouden, leiden tot neuro-inflammatie en daarmee tot een breed scala aan klachten.

Herken je jezelf hierin, zeker na stress, infectie of hoofdtrauma, dan is het zinvol om neuro-inflammatie serieus te laten onderzoeken.

Bij NewMedix helpen we het brein weer tot rust te brengen en herstel mogelijk te maken.

Bronnen

1. Fonken LK, et al. Microglia inflammatory responses are controlled by an intrinsic circadian clock. Brain Behav Immun. 2016;57:354-365. PMID: 26799851.
2. Obrador E, et al. Oxidative stress, neuroinflammation, and mitochondrial dysfunction in neurodegenerative diseases: A mechanistic overview. Antioxidants (Basel). 2020;9(10):1-28. PMID: 32971909. 
3. Inoue T, et al. Omega-3 polyunsaturated fatty acids suppress the inflammatory responses of lipopolysaccharide-stimulated mouse microglia by activating SIRT1 pathways. Nutrients. 2017;9(2):135. PMID: 28254441. 
4. Carloni S, et al. Gut–brain axis and neuroinflammation: The role of intestinal permeability and microbiota dysbiosis. Int J Mol Sci. 2023;24(14):11234. PMID: 37422929. 
5. Depression is an inflammatory disease, but cell-mediated immune activation is the key component of depression. DOI: 10.1016/j.pnpbp.2010.06.014
6. Interactions of Tryptophan and Its Catabolites With Melatonin and the Alpha 7 Nicotinic Receptor in Central Nervous System and Psychiatric Disorders: Role of the Aryl Hydrocarbon Receptor and Direct Mitochondria Regulation George Anderson1 and Michael Maes. doi: 10.1177/1178646917691738