Melatonine: veel meer dan een slaaphormoon

De meeste mensen kennen melatonine als het hormoon dat je helpt in slaap te vallen. Het wordt ’s avonds aangemaakt wanneer het donker wordt en geeft het lichaam het signaal dat het tijd is om te rusten. Dat klopt, maar het verhaal is inmiddels veel breder.

In de afgelopen jaren is duidelijk geworden dat melatonine een fundamentele beschermstof is op celniveau. Het speelt een rol bij ontstekingsremming, bescherming tegen oxidatieve stress, ondersteuning van mitochondriën, darmgezondheid en hersenfunctie.¹

Binnen een functionele benadering van gezondheid past dit precies bij hoe wij naar het lichaam kijken: niet één hormoon voor één functie, maar één molecuul dat meerdere systemen tegelijk helpt reguleren.

Melatonine wordt overal in het lichaam gemaakt

Lang werd gedacht dat melatonine uitsluitend in de pijnappelklier in de hersenen werd geproduceerd. Inmiddels weten we dat het ook lokaal wordt aangemaakt in veel andere weefsels, waaronder het netvlies, de huid, het immuunsysteem, de lever, voortplantingsorganen en vooral de darm.²

De darm blijkt zelfs één van de rijkste bronnen te zijn. Darmepitheelcellen beschikken over het volledige enzymatische systeem om zelf melatonine te maken, in concentraties die soms hoger zijn dan in het bloed.⁶

Nog interessanter: ook mitochondriën, de energiefabriekjes van onze cellen, bevatten hoge concentraties melatonine en kunnen het zelf produceren uit serotonine.⁸

Precies op de plek waar de meeste vrije radicalen ontstaan, bevindt zich dus ook deze beschermstof.³

Dat betekent dat melatonine niet alleen een hormoon is dat ’s nachts een signaal afgeeft, maar ook een lokaal werkend beschermmolecuul dat wordt ingezet waar cellen onder druk staan.⁵

Slaap is dus slechts één zichtbare uiting van een veel diepere cellulaire functie.

Ontsteking en oxidatieve stress: de stille belasting onder veel klachten

Veel chronische klachten hebben één ding gemeen: laaggradige ontsteking en verhoogde oxidatieve stress. Denk aan aanhoudende vermoeidheid, sombere stemming, darmklachten, metabole ontregeling of neuro-inflammatie.

Melatonine wordt in de literatuur beschreven als een krachtige regulator van het immuunsysteem.⁹
Het werkt niet simpelweg “onderdrukkend”, maar helpt het immuunsysteem terug te keren naar balans.¹⁰

Bij chronische ontsteking zien we dat melatonine pro-inflammatoire signaalstoffen kan verlagen, waaronder:

• IL-1
• IL-6
• IL-8
• TNF-α

in klinische studies.¹²

Daarnaast remt het ontstekingsroutes zoals NF-κB en het NLRP3-inflammasoom.¹³

Een meta-analyse van 31 klinische studies bevestigt dat melatoninesuppletie bij mensen ontstekingsmarkers zoals IL-1, IL-6 en IL-8 significant verlaagt.¹²

Dat maakt het geen “rem op het immuunsysteem”, maar eerder een herkalibratie richting evenwicht.

Tegelijkertijd is melatonine een bijzondere antioxidant. Het kan zowel in water als in vet oplossen en bereikt daardoor vrijwel alle delen van de cel, inclusief de mitochondriën.³

Het neutraliseert direct vrije radicalen en vormt via zijn afbraakproducten zelfs een soort antioxidantencascade.¹⁵

Bovendien stimuleert het lichaamseigen antioxidant-enzymen via onder andere Nrf2-activatie.¹⁴

Mitochondriën, energie en veroudering

Mitochondriën bepalen hoeveel energie we beschikbaar hebben en hoe goed we herstellen van stress. Ze zijn echter gevoelig voor ontsteking en oxidatieve schade.

Melatonine stabiliseert mitochondriale membranen, vermindert lekkage van elektronen in de energieproductie en verlaagt de vorming van schadelijke zuurstof- en stikstofverbindingen.⁸

Het ondersteunt de aanmaak van ATP, onze energievaluta, en beschermt tegen processen die tot celdood leiden.¹⁴

Met het ouder worden neemt zowel de mitochondriale efficiëntie als de eigen melatonineproductie af.¹⁷

In preklinische modellen wordt melatonine daarom in verband gebracht met bescherming tegen neurodegeneratie en vertraging van verouderingsprocessen.¹⁶

Op evolutionair niveau is dat logisch. Melatonine is een zeer oud molecuul dat al aanwezig was in vroege bacteriën om schade door zuurstof en vrije radicalen te beperken.¹⁵

Onze huidige mitochondriën stammen evolutionair af van zulke bacteriën, en het vermogen om melatonine lokaal te gebruiken lijkt behouden te zijn gebleven.

Met andere woorden: elke cel met mitochondriën heeft in wezen een beschermingsmechanisme tegen oxidatieve stress ingebouwd.

De darm als regisseur van herstel

De darm speelt een sleutelrol in systemische gezondheid. Hier ontmoeten voeding, microbioom en immuunsysteem elkaar. Melatonine blijkt ook hier een centrale speler.

Het versterkt de darmbarrière, vermindert de doorlaatbaarheid van de darmwand en stabiliseert zogenaamde tight junctions, de verbindingen tussen darmcellen.⁷

Het verlaagt ontstekingssignalen in darmepitheelcellen en beïnvloedt mucosale immuuncellen zoals T-cellen, macrofagen en mestcellen.⁶

Recent onderzoek laat bovendien zien dat de darmmicrobiota zelf de melatonineproductie in de darm kan reguleren via immuunreceptoren en signaalroutes zoals MyD88 en NF-κB.¹⁸

Via deze darm–brein-as kan stabilisatie van de darmbarrière bijdragen aan minder systemische ontstekingssignalen richting het brein.¹⁹

In hersenweefsel zelf werkt melatonine ontstekingsremmend en beschermend tegen oxidatieve schade.¹

Dat helpt verklaren waarom het in studies niet alleen met slaap, maar ook met stemming en cognitieve helderheid in verband wordt gebracht.²⁰

Wat betekent dit voor systeemherstel?

Binnen functionele geneeskunde kijken we naar samenhang. Klachten ontstaan zelden door één oorzaak. Vaak is er een combinatie van verstoringen in stressregulatie, darmfunctie, immuunbalans, mitochondriale energieproductie en leefstijl.

Om die samenhang in één oogopslag duidelijk te maken, helpt het om dit als korte opsomming te lezen:

• Stressregulatie
• Darmfunctie
• Immuunbalans
• Mitochondriale energieproductie
• Leefstijl

De literatuur laat zien dat melatonine een regulator is op meerdere niveaus tegelijk: circadiaan ritme, ontstekingsbalans, mitochondriale bescherming en darm–brein-communicatie.²

Dat betekent niet dat melatonine een wondermiddel is. Het is geen quick fix. Maar het is wel een voorbeeld van hoe diep onze systemen met elkaar verweven zijn.

Herstel begint daarom niet bij symptoombestrijding, maar bij het ondersteunen van deze fundamentele regulatiemechanismen.

Je kunt vrijblijvend een gratis adviesgesprek plannen via: https://newmedix.nl/adviesgesprek/

• Referenties

  • 1. Beaupre L., Brown G., Gonçalves V., Kennedy J. (2021). Melatonin’s neuroprotective role in mitochondria and its potential as a biomarker in aging, cognition and psychiatric disorders. Translational Psychiatry, 11. 
  • 2. Kopustinskiene D., Bernatonienė J. (2021). Molecular Mechanisms of Melatonin-Mediated Cell Protection and Signaling in Health and Disease. Pharmaceutics, 13. 
  • 3. Reiter R. et al. (2016). Melatonin as an antioxidant: under promises but over delivers. Journal of Pineal Research, 61. 
  • 4. Ortiz-Placín C. et al. (2025). Melatonin Interplay in Physiology and Disease—The Fountain of Eternal Youth Revisited. Biomolecules, 15. 
  • 5. Socaciu A. et al. (2020). Melatonin, an ubiquitous metabolic regulator. Reviews in Endocrine and Metabolic Disorders, 21. 
  • 6. Zhang J. et al. (2020). Melatonin mediates mucosal immune cells and microbial metabolism. Medicinal Research Reviews, 40. 
  • 7. Mannino G. et al. (2019). Melatonin reduces inflammatory response in human intestinal epithelial cells. Journal of Pineal Research, 67. 
  • 8. Reiter R. et al. (2018). Mitochondria: Central Organelles for Melatonin’s Antioxidant Actions. Molecules, 23. 
  • 9. Hardeland R. (2019). Aging, Melatonin, and the Pro- and Anti-Inflammatory Networks. International Journal of Molecular Sciences, 20. 
  • 10. Hardeland R. (2018). Melatonin and inflammation—Story of a double-edged blade. Journal of Pineal Research, 65. 
  • 11. Chitimus D. et al. (2020). Melatonin’s Impact on Antioxidative and Anti-Inflammatory Reprogramming. Biomolecules, 10. 
  • 12. Cho J. et al. (2021). Anti-inflammatory effects of melatonin: A systematic review and meta-analysis. Brain, Behavior, and Immunity, 93.
  • 13. Nabavi S. et al. (2019). Anti-inflammatory effects of Melatonin: A mechanistic review. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 59.
  • 14. Kleszczyński K. et al. (2016). Melatonin enhances mitochondrial ATP synthesis and antioxidant enzymes. Journal of Pineal Research, 61.
  • 15. Manchester L. et al. (2015). Melatonin: an ancient molecule that makes oxygen metabolically tolerable. Journal of Pineal Research, 59. 
  • 16. Kołodziejska R. et al. (2025). Melatonin—A Powerful Antioxidant in Neurodegenerative Diseases. Antioxidants, 14. 
  • 17. Reiter R. et al. (2024). Dysfunctional mitochondria in age-related neurodegeneration. Ageing Research Reviews, 101. 
  • 18. Liu B. et al. (2024). Gut microbiota regulates host melatonin production through epithelial cell MyD88. Gut Microbes, 16. 
  • 19. Szataniak I., Packi K. (2025). Melatonin as the Missing Link Between Sleep Deprivation and Immune Dysregulation. International Journal of Molecular Sciences, 26.