Substantie P en chronische pijn: wat je moet weten

Chronische pijn kan je leven op allerlei manieren beïnvloeden. Het beperkt niet alleen je beweging, maar ook je energie, concentratie en draagkracht in het dagelijks leven. Veel mensen krijgen te horen dat hun klachten “niet goed te verklaren zijn”, terwijl het lichaam wel degelijk signalen geeft dat er dieperliggende processen spelen. Eén van die processen draait om een kleine, maar krachtige boodschapperstof: substantie P.

Substantie P is een neuropeptide dat betrokken is bij pijngeleiding en ontsteking. Wanneer pijn of stress toeneemt, geven zenuwcellen substantie P af, waardoor pijnsignalen sterker worden doorgegeven. Dit mechanisme werkt beschermend bij acute pijn, maar bij chronische pijn kan het systeem ontregeld raken, waardoor de pijn blijft hangen of zelfs erger wordt. Veel patiënten herkennen dit als een gevoel dat het lichaam continu “aan” staat, alsof pijn overal vandaan kan komen, soms zelfs zonder duidelijke aanleiding.

Wat is substantie P en waarom versterkt het pijn?

Substantie P werkt als een signaalversterker in het pijnsysteem. Wanneer een zenuwcel pijn registreert, stuurt deze niet alleen elektrische signalen naar het ruggenmerg en de hersenen, maar geeft hij ook substantie P af. Dat zorgt ervoor dat:

de zenuw sneller reageert op nieuwe prikkels
pijnsignalen sterker worden doorgegeven
ontstekingscellen geactiveerd worden
bloedvaten meer doorlaatbaar worden (waardoor ontsteking toeneemt)

Bij acute schade is dit nuttig: het lichaam grijpt in om te beschermen. Maar wanneer dit systeem overactief raakt, zoals bij chronische pijn, blijft substantie P onnodig hoog. Hierdoor kan zelfs een lichte aanraking, een kleine beweging of stress als pijn worden ervaren.

Bij aandoeningen zoals reuma of artrose zagen onderzoekers dat mensen met hogere substantie-P-waarden vaak meer pijn ervoeren¹. Dit ondersteunt het idee dat substantie P niet alleen een boodschapper is, maar een belangrijke versterker van pijnprocessen.

Hoe de darmen invloed hebben op pijn en substantie P

Veel mensen zijn verrast wanneer ze horen dat hun darmen een grote rol spelen in pijnbeleving. Toch laat onderzoek steeds duidelijker zien dat de darmflora (het microbioom) en de darmwand direct invloed uitoefenen op ontsteking én overgevoeligheid van zenuwen.

Mensen met chronische pijn hebben vaak een minder diverse darmflora². Dat betekent dat er minder gunstige bacteriën aanwezig zijn die korte-keten vetzuren (zoals butyraat) produceren, stoffen die essentieel zijn voor herstel, ontstekingscontrole en een gezond zenuwstelsel.

Wanneer de darmwand te doorlaatbaar wordt (“lekkende darm”), kunnen bacteriële deeltjes het bloed binnenkomen en het immuunsysteem activeren. Hierdoor komen ontstekingsstoffen vrij die pijngevoeliger maken. In een studie bij chronische migraine bleek dat patiënten verhoogde niveaus LPS en LBP in het bloed hadden, markers die wijzen op lekkende darm en ontsteking³.

Om dit concreet te maken:

een verstoorde darm kan ontsteking verhogen
ontsteking kan substantie P verder activeren
substantie P kan pijn versterken

Het is een systeem dat elkaar voedt. Gelukkig betekent dit ook dat verbetering op één plek, bijvoorbeeld de darmgezondheid, het hele systeem kan helpen kalmeren.

Wanneer zenuwen overprikkeld raken: neuro-inflammatie

Bij chronische pijn is het zenuwstelsel vaak overgevoelig geworden. Dit wordt ook wel centrale sensitisatie genoemd. Het voelt alsof je lichaam sneller of sterker op prikkels reageert dan andere mensen. Substantie P speelt hierbij een grote rol doordat het de pijnbanen “openzet”.

Daarnaast raken glia-cellen, de ondersteunende cellen van het zenuwstelsel, geactiveerd. In plaats van te helpen herstellen, gaan ze ontstekingsstoffen produceren die pijnnetwerken actief houden. Dit noemen we neuro-inflammatie.

Gevolgen hiervan kunnen zijn:

aanhoudende pijn ondanks normaal weefselherstel
overgevoeligheid voor kou, druk of beweging
verminderde stressbestendigheid
slechter slapen of niet diep kunnen slapen

Veel patiënten herkennen dit als:
“Het is niet alleen de pijn zelf, het is alsof mijn hele systeem overbelast is.”

Waarom sommige mensen wél chronische pijn ontwikkelen

Niet iedereen ontwikkelt chronische pijn na een blessure, infectie of stressvolle periode. De gevoeligheid hangt af van een combinatie van aanleg, stressbelasting, leefstijl en eerdere lichamelijke ervaringen.

Factoren die kunnen bijdragen zijn onder andere:

1. Biologische kwetsbaarheid

Sommige mensen hebben van nature een zenuwstelsel dat gevoeliger reageert. Niet omdat er iets mis is, maar omdat de prikkelverwerking anders verloopt.

2. Leefstijlfactoren

Weinig beweging, slechte slaap en stress kunnen de gevoeligheid van het zenuwstelsel vergroten.

3. Darmgezondheid

Zoals eerder genoemd: een verstoorde darmflora maakt het gemakkelijker voor ontsteking om het zenuwstelsel te beïnvloeden.

4. Overactiviteit van stresssystemen

Chronische stress kan substantie P verhogen en het herstelvermogen verlagen.

Al deze factoren zijn met elkaar verbonden, en vaak ziet een patiënt pas verbetering wanneer meerdere onderdelen tegelijk worden aangepakt.

De rol van slaap, beweging en voeding

Deze drie pijlers hebben aantoonbaar invloed op de systemen die substantie P reguleren. Niet omdat ze “magische oplossingen” zijn, maar omdat ze de gevoeligheid van het zenuwstelsel helpen terugbrengen.

Slaap

Onderzoek bij vrouwen met TMD liet zien dat korte of gefragmenteerde slaap zorgde voor meer pijn de volgende dag⁵. Slechte slaap:

verhoogt ontsteking
verstoort de HPA-as (stresssysteem)
verlaagt pijndemping

Wanneer slaap verbetert, zie je bij veel patiënten dat pijn minder intens wordt.

Beweging

Regelmatige, zachte beweging, denk aan wandelen, mobiliteitsoefeningen of lichte krachttraining, helpt het lichaam pijn dempen. Beweging stimuleert:

endorfines (lichaamseigen pijnstillers)
betere doorbloeding
stressreductie

Een onderzoek bij TMD-patiënten toonde aan dat meer bewegen op één dag leidde tot minder pijn de dag erna⁶.

Voeding

Gezonde voeding ondersteunt niet alleen de darmen, maar ook het immuunsysteem en zenuwstelsel. Vooral ontstekingsremmende voedingspatronen (zoals mediterraan) laten positieve effecten zien op pijnbeleving⁴.

Hoe kan NewMedix je helpen?

Chronische pijn is meer dan een klacht op zichzelf, het is vaak een signaal dat meerdere systemen in je lichaam uit balans zijn. Bij NewMedix begrijpen we dat jouw pijn écht is en dat er oorzaken bestaan die vaak over het hoofd worden gezien, zoals stressbelasting, darmgezondheid of overgevoeligheid van het zenuwstelsel.

Wil je inzicht krijgen in welke factoren bij jou een rol spelen? Dan kun je een gratis adviesgesprek aanvragen.

Veel patiënten ervaren opluchting wanneer ze ontdekken dat er wél oplossingen zijn. Je hoeft het niet alleen te doen, wij helpen je graag op weg naar meer comfort en betere kwaliteit van leven.